pogoda

Historia Nasielska

Dawne nazwy miasta Nasielska używane w dokumentach:
Nasilzco, Nosidlsk, Nosylsk, Nosydlsk, Nosielsk, Nosselia, Nosidlsko, Nasidlsko, Nosilsko, Nasilsko, Nasylsco.

Najważniejsze daty z historii Nasielska:
 
1065 r. – pierwsza wzmianka o grodzie, położonym w pobliżu osady targowej Nosidlsk, zawarta w tzw. „Falsyfikacie mogileńskim”, wystawionym przez króla Bolesława Śmiałego dla wielkopolskiego opactwa benedyktyńskiego w Mogilnie, z którego wynika, iż nasielski zespół osadniczy pełnił funkcję obronną oraz stanowił centrum administracyjne i handlowe.

1155 r. – dokument, spisany w kancelarii Bolesława Kędzierzawego świadczący o istnieniu warowni w Nasielsku – władca nadaje nim część Nasielska (Nową Wieś) klasztorowi w Czerwińsku.

1232 r. – dokument wydany przez papieża Grzegorza IX potwierdza swobody nadane kościołowi w Płocku przez księcia mazowieckiego Konrada.

1257 r. – książę mazowiecki Siemowit I przekazuje 1/3 grodu (tzw. wieś kościelną – wieś Koski graniczącą z polami nasielskiego grodu) na własność klasztorowi w Czerwińsku.

1297 r. – z tego roku pochodzi wiadomość o istnieniu kasztelana nasielskiego, którym był „comes Thomas castellanus de Nosylk”; jest to pierwszy dokument mówiący o istnieniu kasztelanii nasielskiej, czyli przedstawicielstwa władzy monarszej.

11 listopada 1386 r. – książę mazowiecki Janusz I nadaje pozostałą część miasta książęcego Nasielska (2/3 Nasielska) – civitas Nostra Nosielsko, na własność swemu ulubionemu rycerzowi Jakuszowi (Jakubowi) z Radzanowa, zwanemu Białym. Przeniesieniu własności towarzyszy nadanie mu tzw. prawa miejskiego chełmińskiego. W rękach tej rodziny Nasielsk pozostaje do roku 1647.

1440 r. – pożar miasta i drewnianego kościoła.

1445 r. – zostaje zbudowany w części klasztornej Nasielska nowy murowany kościół (budowany wspólnie przez opata czerwińskiego Andrzeja i proboszcza nasielskiego Pawła).

1513 r. – papież Leon X dokonuje inkorporacji (włączenia) probostwa nasielskiego do klasztoru w Czerwińsku; od tej chwili do 1819 r. parafia nasielska stała się parafią zakonną.

1532 r. – król Zygmunt I Stary przekazuje Nasielsk Janowi Nosielskiemu, podskarbiemu Ziemi Zakroczymskiej.

1647 – 1795 r. – Nasielsk znajduje się w rękach rodziny Wesselów – pierwszym właścicielem jest Jan Wessel, starosta ostrowski.

1741 r. – ponowna konsekracja nasielskiego kościoła (po remoncie) dokonana przez opata ks. biskupa Marcina Załuskiego, biskupa drezdeńskiego.

1779 r. – król Stanisław August Poniatowski potwierdza na prośbę mieszczan przywileje ustanawiające dni odbywania targów i jarmarków, otrzymane od królów: Zygmunta I, Władysława IV, Jana III Sobieskiego.

1795 r. – nowym właścicielem Nasielska zostaje hrabia Stanisław z Lubrawca Dembski, wojewoda brzesko-kujawski.

1806 r. – pod Nasielskiem dochodzi do bitwy między francuską armią generała Davouta a wojskami rosyjskimi.

1834 r. – Bank Polski wykupuje w banku w Berlinie miasto Nasielsk, zastawione przez hrabiego Stanisława Dembskiego i w 1838 r. sprzedaje Józefowi Koźmińskiemu.

1845 r. – Józef Koźmiński odsprzedaje Nasielsk Aleksandrowi Kurtzowi.

1866 r. – usamodzielnienie miasta – do tego roku Nasielsk pozostaje w rękach prywatnych.

1868, 1891 i 1894 r. – trzy pożary, które niszczą zabudowę centrum i rynku

1877 r. – otwarcie linii kolejowej z Warszawy przez Nasielsk do Gdańska.

1920 r. – pod Nasielskiem toczą się ciężkie boje z bolszewikami w ramach tzw. „bitwy warszawskiej”

1924 r. – oddanie do użytku linii kolejowej Nasielsk-Toruń.

1939 – 1945 r. – miasto i gmina Nasielsk wchodzą w skład tzw. Rejencji Ciechanowskiej (włączone do Rzeszy Niemieckiej).
Kilka zdjęć z historii przedstawiąjacych Nasielsk.
Park w Nasielsku
Rynek w Nasielsku
Szkoła Podstawowa w Nasielsku

Przykładowa liczba ludności miasta Nasielska:
1777 r. – 129 dymów (domostw) i około 774 mieszkańców
1797 r. – 157 dymów (domostw) i około 942 mieszkańców
1808 r. – 2.242 mieszkańców
1810 r. – 2.197 mieszkańców
1827 r. – 3.050 mieszkańców (w tym 2.212 Żydów)
1857 r. – 3.337 mieszkańców
1872 r. – 6.218 mieszkańców
1885 r. – 4.824 mieszkańców (w tym 3.551 Żydów)
1897 r. – 4.693 mieszkańców
1908 r. – 6.353 mieszkańców
1921 r. – 5.030 mieszkańców
1931 r. – ok. 6.000 mieszkańców
1939 r. – ok. 7.000 mieszkańców
luty 1946 r. – 4.028 mieszkańców

Przykładowa liczba ludności gminy Nasielsk:
1931 r. – 10.510 mieszkańców
1939 r. – ok. 12.000 mieszkańców
1946 r. – 9.351 mieszkańców
 
Ciekawostki historyczne:
Czy wiesz, że ...
  • w dokumencie z 1065 roku Nasielsk występuje obok takich grodów, jak: Grudusk, Zakroczym, Serock, Rypin, Stupsk, Ciechanów, Wyszogród i Pułtusk.
  • pierwsi znani z imienia plebani nasielscy to Wojsław (1324 r.) oraz Bartek (1344 r.).
  • prawa miejskie Nasielsk posiada już od ponad sześciu wieków
  • rycerz Jakusz (Jakub) z Radzanowa, zwany Białym, któremu w 1386 roku książę Janusz I darował miasto, pochodził z rodu Prawdziców (od niego toteż wywodzi się herb Nasielska – „Prawdzic”) i po otrzymaniu Nasielska zaczął pisać się jako Jakusz Biały z Nasielska; w XV wieku został on kasztelanem ciechanowskim.
  • pierwszym znanym nam z imienia nauczycielem w Nasielsku był w 1476 roku Szczepan z Czajkowa.
  • w 1532 roku król Zygmunt I Stary ustanowił w Nasielsku targ tygodniowy, który miał się on odbywać w każdy poniedziałek (później przeniesiony na niedzielę, a następnie dodano drugi targ – w środę) oraz 3 doroczne jarmarki, wyznaczone na św. Wojciecha, św. Jakuba Apostoła i św. Barbarę. Obecnie targi nie odbywają się w dni ustalone historycznie, gdyż mają one miejsce w każdy wtorek i piątek na ul. Młynarskiej.
  • w 1837 roku wprowadzono w Nasielsku pierwsze latarnie uliczne.
  • w 1844 roku odkryto srebrny skarb wczesnośredniowieczny, świadczący o udziale Nasielska także w handlu międzynarodowym; nie zachowały się informacje o wielkości tego skarbu.
  • w 1847 roku Żydzi broniąc się przed monopolizacją wyrobu wódki w rękach właścicieli feudalnych miasta, zbuntowali się, pobili strażników miejskich i domagali się zniesienia ograniczeń w produkcji wódki, co spowodowało wezwanie wojska w celu zaprowadzenia porządku – w aktach wypadek ten zanotowano jako tzw. „bunt starozakonnych”.
  • jak czytamy w opisie z 1847 roku, zawartym w księdze hipotecznej miasta Nasielska, odnośnie powierzchni miasta „Miasto Nasielsk ma ogólnej rozległości: włók 24, morgów 21, prętów 171”.
  • w 1885 roku w Nasielsku było 229 domów (w tym 16 murowanych), 9 garbarni, fabryka octu, 2 młyny wodne przy grobli, 2 wiatraki, 9 zdunów i 121 szewców.
  • główną osią komunikacyjną Nasielska była droga prowadząca z Serocka do Nowego Miasta; obecnie jest to również główny trakt komunikacyjny – tworzy go ciąg ulic: Warszawska, Kilińskiego, Kościuszki i Płońska.
  • w dniu 4 lutego 1905 roku chłopi w gminie Nasielsk zażądali wprowadzenia jako urzędowego języka polskiego w gminie i odmówili podpisania protokołu zebrania, gdyż wójt nie zgodził się napisać go po polsku; było to pierwsze wystąpienie w powiecie pułtuskim w ramach rewolucji 1905 roku.
  • obecny kościół przy parafii św. Wojciecha, z początku XX wieku, projektował i budował inż. Józef Pius Dziekoński, znany budowniczy wielu kościołów na Mazowszu i w Polsce (np. katedra św. Floriana diecezji warszawsko-praskiej, kościół farny w Białymstoku).
  • w 1927 roku otwarto w Nasielsku średnią szkołę handlową.
  • w 1937 roku miał miejsce strajk w nasielskiej fabryce guzików – fabryka ta zaspokajała potrzeby krajowe, jak również produkty były wysyłane za granicę.
  • do jesieni 1940 roku siedzibą gminy była wieś Chrcynno, później Niemcy przenieśli ją do miasta Nasielska.
  • w dniu 10 kwietnia 1940 roku aresztowany i wywieziony do obozu został Feliks Rostkowski, długoletni burmistrz Nasielska (jako jeden z nielicznych przeżył obóz i powrócił do Nasielska).
  • w latach 1941-1943 w Nasielsku w domu piętrowym z podwórzem o powierzchni 1.500 m2 przy ul. Berka Joselewicza (obecnie ul. Starzyńskiego – teren byłej mleczarni i teren Liceum Ogólnokształcącego) znajdował się obóz pracy nie istniejący w niemieckim wykazie obozów pracy.
  • tajne nauczanie we wsi Ruszkowo gm. Nasielsk w czasie wojny prowadziła Maria Sienkiewicz, siostrzenica Henryka Sienkiewicza (zmarła ona pod koniec okupacji i została pochowana na cmentarzu w Cieksynie gm. Nasielsk).
  • straty osobowe miasta i gminy Nasielsk w czasie hitlerowskiej okupacji wyniosły 6650 osób, tj. 35% ogółu ludności.
Projekt i wykonanie: